फर्स्ट अॅण्ड फोअरमोस्ट, टु बिगिन विथ टुडेस् टॉपिक, आपल्यापैकी निम्म्या लोकांना 'स्वातंत्र्य' आणि 'स्वैराचार' ह्या दोन शब्दांचा अर्थ माहिती असेलच असं गृहीत धरून आजच्या विषयास हात लावतो.
बरं, ह्या दोन शब्दांतील अंतर माहिती नसेल तर तेही सांगतो. 'स्वातंत्र्य' म्हणजे जिथे परावलंबित्व नाहीसं होतं, तुम्ही वैचारिक, आर्थिक, शारीरिक आणि मानसिकपणे निर्णय घेण्यास कोणावरही अवलंबून नसता. पण, एक्सक्युज मी डिअर फ्रेंड्स, थांबा, स्वातंत्र्य म्हणजे तितकंच नव्हे, स्वातंत्र्य स्वतः सोबत घेऊन येतो ती जबाबदारी. स्वातंत्र्य कधीही सांस्कृतिक आणि पौराणिक विचारांशी तडजोड करीत नाही. स्वातंत्र्य हे नेहमी माणसाला ग्राउंड टु अर्थ ठेवतो. आता येवूया 'स्वैराचार' ह्या शब्दावर. जेव्हा आपल्याला मनमोकळेपणाने आणि विना कोणाची परवाह करताना वावरता येतं त्याला स्वैराचार म्हणता येईल. पण, स्वैराचार ह्या शब्दाचा अर्थ एवढाच होतो का? तर नाही. स्वैराचार स्वतः सोबत आणतं ते मुजोरी, उद्धटपणा आणि बेलगाम-बेछूट वागणूक.
ह्या दोन्ही शब्दांतील फरक खूप ठळक असूनही काही जण स्वैराचार हेच स्वातंत्र्य समजून मूर्खपणाने वागतात. असो.
आता येऊया आजच्या मुद्द्यावर, 'स्वच्छंद'..
स्वच्छंद ह्या शब्दाला नीट समजून घ्यायचं असेल तर एखाद्या लहानग्या मुलाला किंवा बाळाला बघा. ते अजाण अन् अबोध बालक, त्याची वागणूक निरखून बघितली की आपल्याला अगदी सहजच कळेल स्वच्छंद असणे म्हणजे काय ते.
आणखी एक उदाहरण द्यायचं झालं तर एखाद्या प्रेयसीला बघा जी आपल्या प्रियकराच्या प्रेमात आकांत बुडालेली असेल. 'मी मज हरपून बसले गं' पासून 'सुन्या सुन्या मैफिलीत माझ्या' पर्यंतचा तिचा प्रवास बघा, तिचं तिच्या प्रियकरावर जीव ओवाळणं बघा. त्यातही तुम्हाला स्वच्छंदपणाचा भास झाल्याशिवाय राहणार नाही.
बागेत गेल्यावर किंवा इतरत्र कुठेही सूर्यफूलावरती भिरभिरणारी मधमाशी बघा. मधमाशीचा गुण हा स्वच्छंदच!
अगदी निर्भीड आणि बिनधास्तपणे जगता यावं तेही स्वच्छंद मराठी कवितेसारखं, यालाच तर स्वच्छंदपणा म्हणतात..
काय मग डिअर, आहेस ना तू 'स्वच्छंदी'?
